Raporti ECRI për Shqipërinë, përparim i ngadaltë në respektimin e të drejtave për LGBTI, romët dhe egjiptianët

Komisioni Evropian kundër Racizmit dhe Intolerancës (ECRI), i themeluar nga Këshilli i Evropës, është organ i pavarur monitorimi për të drejtat e njeriut i specializuar në çështjet e lidhura me luftën kundër racizmit, diskriminimit, ksenofobisë, antisemitizmit dhe intolerancës.

Ai përbëhet nga anëtarë të pavarur e të paanshëm të zgjedhur mbështetur në autoritetin moral dhe përvojën e tyre të spikatur në trajtimin e çështjeve që kanë të bëjnë me racizmin, ksenofobinë, antisemitizmin dhe intolerancën.

Në periudhën e gjashtë të monitorimit, që përkon me vitin 2019, nxirren në dukje sërish problematikat e pranishme ndër vite përsa i përket respektimit të të drejtave për komunitetet LGBTI+, rom dhe atë egjiptian. Në raport vihet në dukje një situatë e pandryshuar përsa i përket trajtimit të barabartë të këtyre komuniteteve dhe parandalimit apo adresimit të rasteve të gjuhës së urrejtjes.

Përsa i përket institucioneve të garantimit të të drejtave të njeriut, si Avokati i Popullit dhe Komisioneri për Mbrojtjen nga Diskriminimi, ECRI vë re një përmirësim të dukshëm në punën e tyre dhe bashkëpunimin institucional duke shtuar se dy institucionet kanë krijuar një marrëdhënie shumë efektive dhe kolegjiale. Nivelet e personelit në KMD janë rritur, përfshirë monitorimin, raportimin dhe zyrat rajonale.

“Avokati i Popullit dhe KMD-ja e kanë bërë gjuhën e urrejtjes, raciste dhe homo-/transfobike një temë të spikatur në punën e tyre, duke pranuar se ky problem duhet të zgjidhet në mënyrë efektive.”

ECRI i mirëpret këto zhvillime pozitive në Shqipëri. Megjithatë, pavarësisht nga progresi i arritur, disa çështje mbeten shqetësuese.

Sërish këto dy institucionet mbeten ende pa mbështetjen e duhur nga autoritetet qendrore, si në rastin e institucionit të Avokatit të Popullit, burimet financiare të së cilit u kufizuan gjatë vitit që lamë pas.

Përsa i përket autoriteteve qendrore, ECRI përshëndet ekzistencën e planeve kombëtare të veprimit për LGBTI+ dhe Rom e Egjiptianë, duke i konsideruar këto dokumente si një bazë e dobishme për të arritur ndryshime pozitive, por në të dy rastet, ka ende vështirësi në buxhetimin dhe implementimin e këtyre planeve. Në lidhje me planin kombëtar të veprimit mbiLGBTI+, ECRI konstaton se mbetet larg nga zbatimi i plotë dhe akoma mbeten pengesa dhe probleme të ndryshme.

Më tej, në raport shkruhet:

“Janë veçanërisht të domosdoshëm hapat në lidhje me parandalimin e diskriminimit dhe promovimin e barazisë për personat LGBTI në sektorët e shëndetësisë dhe arsimit, dhe për ndërtimin e kapaciteteve në nivelin bashkie jashtë kryeqytetit. Dënimi publik dhe kundër-përgjigjet aktive nga persona të nivelit të lartë politik, ose figura të tjera publike në përgjigje të gjuhës së urrejtjes janë jashtëzakonisht të rralla. “

Gjuha e urrejtjes, veçanërisht kundër anëtarëve të komunitetit rom dhe LGBTI, ende shpesh konsiderohet se është një tipar i pranueshëm i debateve publike.

Në lidhje me komunitetin rom dhe egjiptian, strehimi dhe aksesi në shërbime mbetet problemi kryesor. Një problem tjetër i pranishëm është segregimi dhe ndarja e fëmijëve në shkolla, fenomen i pranishëm në disa vende.

“Për më tepër, shumë romë dhe egjiptianë mbeten jashtë mundësive të formimit profesional dhe programeve aktive të punësimit të ofruar për punëkërkues të regjistruar të papunë.”, vijon raporti.

Përsa i përket njohjes së partneriteteve brenda gjinisë, në dokument u rekomandohet autoriteteve që të sigurojnë një kornizë ligjore që i jep mundësinë çifteve të të njëjtit seks, pa asnjë lloj diskriminimi, që marrëdhënia e tyre të njihet dhe mbrohet, në mënyrë që të adresojnë problemet praktike që lidhen me realitetin shoqëror në të cilin ata jetojnë.

ECRI përsërit gjithashtu rekomandimin e tij që autoritetet të ndërmarrin hapat e nevojshëm për të rregulluar procedurat e ri-caktimit të gjinisë dhe njohjen administrative të ndryshimit të emrit dhe gjinisë (përfshirë ndryshimet në dokumentet përkatëse të identitetit në një mënyrë të shpejtë, transparente dhe të arritshme) në përputhje me udhëzimin ekzistues të Këshillit të Evropës dhe jurisprudencën e Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut.

Gjuha e Urrejtjes

Përsa i përket gjuhës së urrejtjes, mungon një sistem gjithëpërfshirës i mbledhjes së të dhënave për incidente raciste dhe homo- /transfobike të gjuhës së urrejtjes.

Personat LGBTI dhe romët shpesh janë viktima të gjuhës së urrejtjes, përfshirë këtu edhe asaj në internet. Kjo është e dukshme edhe nga rastet e raportuara pranë Komisionerit.

Si zhvillim pozitiv cilësohen masat për të rritur kapacitetin e strukturave të policisë, të cilat për anëtarët e grupeve të cenueshme shpeshherë nuk janë të besueshme. Te shumica e individëve të komuniteteve të margjinalizuara, mungon gjithashtu besimi se strukturat e Policisë do t’i marrin seriozisht ankesat e tyre dhe t’i hetojnë.

“Në këtë kontekst kërkohen urgjentisht masa për ndërtimin e besimit, veçanërisht për anëtarët e komuniteteve LGBTI dhe romë.”, rekomandohet në raport.

Një prej zhvillimeve pozitive gjatë vitit 2018, ishte miratimi i Kodit të Sjelljes nga Parlamenti, ku ndalohet përdorimi i gjuhës së urrejtjes dhe homofobike apo raciste nga deputetët, por në lidhje me dënimin e rasteve në fjalë, janë të pakta rastet e reagimeve zyrtare nga figurat publike.

ECRI rekomandon që autoritetet të dënojnë me forcë dhe publikisht incidente të gjuhës së urrejtjes, veçanërisht kundër personave LGBTI dhe romë.

Ata gjithashtu duhet të inkurajojnë figura të tjera publike të dënojnë veprime të tilla dhe të përfshihen në kundër-përgjigje.

Rekomandimet

• Autoritetet duhet të sigurojnë që Zyra e Avokatit të Popullit të marrë burimet e nevojshme financiare dhe të personelit për të mbuluar plotësisht dhe në mënyrë të qëndrueshme të gjitha aspektet e mandatit të saj.
• Autoritetet duhet të sigurojnë që Plani Kombëtar i Veprimit për personat LGBTI 2016-2020 është plotësisht i financuar dhe zbatuar.
• Autoritetet duhet të marrin frymëzim nga Rekomandimi i Politikave të Përgjithshme të ECRI-t, Nr. 15, në luftën kundër gjuhës së urrejtjes dhe të dënojnë rreptësisht dhe publikisht incidente të gjuhës së urrejtjes, veçanërisht kundër personave LGBTI dhe romëve.
• Autoritetet duhet të monitorojnë nga afër situatën në lidhje me ndarjen strukturore në të vërtetë të nxënësve romë dhe egjiptianë në shkollë; si dhe të zgjerojnë aktivitetet e formimit profesional dhe programet aktive të punësimit për romët dhe egjiptianët.
• Autoritetet duhet të gjejnë një zgjidhje të shpejtë për krizat afatgjata të banesave që prekin komunitetet rome dhe egjiptiane në zonat e Kabashit dhe Gurit të Kuq të bashkisë Pogradec.
• Autoritetet duhet të përfundojnë aktet nënligjore të nevojshme për Ligjin për Ndihmën Juridike dhe Ligjin për Strehimin Social.

Raportin e plotë mund ta aksesoni duke klikuar këtu.