Oferta politike e 25 prillit lë ‘jashtë liste’ të rinjtë dhe komunitetet e margjinalizuara

Dymbëdhjetë parti dhe koalicione politike si dhe pesë kandidatë të pavarur po bëhen gati për zgjedhjet parlamentare të së dielës, pas një fushate me ofertë të vakët politike dhe që duket se ka dështuar të frymëzojë grupet e margjinalizuara, të rinjtë dhe qytetarët e thjeshtë për të marrë pjesë aktivisht në procesin zgjedhor.

Më 25 Prill garojnë 12 subjekte elektorale dhe 1836 kandidatë të tyre si dhe pesë kandidatë të pavarur në qarqet Dibër, Gjirokastër, Lezhë, Shkodër dhe Tiranë.

Një zhvillim pozitiv është se në këto lista ka 732 kandidate femra, të cilat në tërësi përbëjnë thuajse 40% të listave.

Megjithatë, grupet vulnerabël si dhe komunitetet e margjinalizuara mbetën të papërfaqësuar, si në programet politike ashtu edhe në listat e kandidatëve.

Parti pa programe dhe kandidatë të panjohur

Një monitorim i kryer nga “Historia Ime” mbi programet politike në prag të zgjedhjeve të 25 Prillit tregon se nga 12 parti të monitoruara, vetëm 2 prej tyre kanë programe elektorale të zgjeruara dhe të bëra publike përmes kanaleve zyrtare të komunikimit të partive.

Pjesa tjetër, programet politike i kanë të fragmentarizuara në fjalime politike, deklarata për shtyp, takime elektorale apo përmbajtje postimesh në rrjete sociale, një shenjë kjo që tregon mungesë të qartë serioziteti në qasjen që partitë politike kanë ndaj votuesve.

Kjo mungesë serioze e ofertës politike është vënë re edhe nga Qëndresa Qytetare, një organizatë e cila po monitoron gjerësisht programet politike dhe fushatën elektorale. Sipas Rigels Xhemollarit, drejtues i Qëndresës Qytetare, kjo ka qenë një nga fushatat me ofertën më të dobët politike që kanë ofruar partitë politike në Shqipëri.

“Ka munguar fantazia, programet e shkruara, kontakti me median dhe njohja nga afër e kandidatëve. Partitë kanë publikuar disa video në rrjetet sociale, të cilat i kanë titulluar programe, por nuk kanë pasur programe të shkruara dhe serioze të konceptuara si kontrata me qytetarët,” tha Xhemollari.

Oferta e dobët politike ka sjellë një interesim të ulët të qytetarëve. Kjo vihet re edhe nga të dhënat e mbledhura prej nesh, përmes pyetësorit të quajtur “Mendo Politikisht”, në të cilin dhanë përshtypjet e tyre mbi politikën dhe fushatën aktuale zgjedhore 55 ndjekës së faqes sonë, kryesisht të rinj nga komunitete të margjinalizuara si LGBTI+, Romë, Egjiptianë, dhe Persona me Aftësi të kufizuara.

Nga rezultati i pyetësorit vihet re një interesim i ulët i komuniteteve të margjinalizuara për politikën, edhe pse të vetëdijshëm për impaktin që ajo ka në jetën e tyre të përditshme.

69% të tyre shprehen se janë aspak ose pak të përfshirë në ngjarje të aktualitetit politik,  ndërkohë që në një nivel të ngjashëm, 65% e tyre deklarojnë se politika ndikon në një formë apo në një tjetër në përditshmërinë e tyre.

Ndryshimet zgjedhore të muajve të fundit nuk shërbyen për demokratizimin e mëtejshëm të procesit zgjedhor. Edhe pse në dukje ndryshimi i Kodit Zgjedhor ka hapur listat dhe procesi është bërë më i aksesueshëm për partitë e reja dhe kadidatët e pavarur, sërish pragu elektoral që duhet të arrihet pengon faktorimizim e këtyre subjekteve politike.

Në një raportim të tyre të ndërmjetëm mbi zgjedhjet e 25 Prillit, Koalicioni për Reforma, Integrim dhe Institucione të Konsoliduara vlerëson se ndryshimet në ligjin zgjedhor nuk kanë ofruar zgjidhjet e premtuara.

“Ndryshimet në ligjin zgjedhor, të promovuara si hapje e procesit për votimin e qytetarëve për të zgjedhur kandidatët lirisht dhe drejtpërdrejt, në të vërtetë nuk ofrojnë as votim me listë të hapur ose, më e rëndësishmja, hapjen e sistemit politik ndaj alternativave të reja politike dhe elektorale.”, shkruhet në raportin e KRIIK.

“Mos adresimi i ndryshimeve të nevojshme në lidhje me favorizimin e alternativave të reja, qoftë si mbështetje institucionale apo financiare, dhe veçanërisht, kushti absurd i kalimit të pragut prej 1% të votave të vlefshme në të gjithë vendin, e bëjnë de facto jashtëzakonisht të vështirë garën për subjektet e reja zgjedhore që garojnë në këto zgjedhje, dhe veçanërisht për kandidatët e pavarur të mbështetur nga grupe votuesish.”

Përpos kësaj, liderët dhe figurat kryesore të secilës parti politike kanë dominuar edhe gjatë fushatës diskursin politik dhe ngjarjet e javëve të fundit. Listat sjellin mjaftueshëm emra të rinj, por që nuk kanë ardhur si produkt transparent i proceseve të brendshme të partive politike, apo si tregues i mbështetjes së këtyre kandidatëve nga publiku i gjerë.

Një fenomen i tillë është vënë re edhe nga Qëndresa Qytetare.

Xhemollari deklaron se mungesa e kontaktit me median dhe kronikat e parapërgatitura televizive në zyrat për shtyp të partive, kanë fokusuar fushatën të liderët kryesore, duke shmangur kandidatët e rinj në këto zgjedhje, figura të cilat do të duhej dhe kishin një hapësirë të veçantë komunikimi me publikun.

Strategjia e ndjekur në këto zgjedhje nuk përkrahet as nga shumica e të anketuarve.

Duke iu rikthyer të dhënave të mbledhura nga Mendo Politikisht, pjesa më e madhe pjesëmarrësve në këtë pyetësor ose 61% deklarojnë se nuk ndikohen nga popullariteti i udhëheqësit apo udhëheqëses së partisë politike, por elementët që ndikojnë më tepër në zgjedhjen e tyre janë platforma dhe programi politik, si edhe vlerat që partia përfaqëson.

Transparenca dhe përfshirja e të rinjve dhe minoriteteve në fushatën elektorale

72% e personave që i janë përgjigjur pyetësorit tonë, janë të moshës 18 deri në 30 vjeç. Në përgjithësi nga përgjigjet, vihet re një interes tepër i ulët për përfshirjen në politikë, qoftë edhe duke iu përgjigjur pyetjeve të një pyetësori. Ky interesim i ulët shtrihet edhe te të rinjtë përtej komuniteteve pakicë.

Në lidhje me përfshirjen e të rinjve në proceset demokratike përgjatë këtij viti, Xhemollari deklaron se vihet re një ulje e kandidatëve të rinj në këto zgjedhje, në krahasim me vitin 2017, por njëkohësisht dhe interesim i ulët i partive për përfshirjen e të rinjve në programet e tyre politike.

“Sa i përket të rinjve në platformat e partive, premtimet duken thellësisht elektorale dhe jo realiste, shkojnë tek një mbështetje financiare e paarsyetuar dhe nuk ka aspak fantazi për të krijuar një ëndërr për rininë shqiptare për ta motivuar të votojë dhe të presë të ndërtojë të ardhmen në Shqipëri, ndërsa kur flasim për të rinjtë si kandidatë për deputetë, do ta vlerësoja më një notë më të ulët se viti 2017 hapjen e partive ndaj të rinjve në lista.”

Krahasuar me zgjedhjet e vitit 2017, numri i kandidatëve të rinj në listat e 3 partive politike kryesore në vend është reduktuar nga 104 në 54 kandidatë të rinj. Partia me më shumë kandidatë të rinj në zgjedhjet e 25 prillit është LSI (22.2%) ndërsa forca politike me më pak kandidatë të rinj është Partia Demokratike (3.2%).

Këto shifra të ulëta angazhimi, sipas Xhemollarit janë produkt i mungesës së shembujve pozitivë të udhëheqjës brenda partive, mungesës së meritokracisë dhe garës brenda forcave politike si dhe proceseve jo-transparente të përzgjedhjes së tyre.

KRIIK gjithashtu adreson mungesën e transparencës, duke e konsideruar atë si rezultat të zbatimit të dobët të ndryshimeve të vitit të kaluar të kodit zgjedhor, duke vlerësuar më tej se këto ndryshime nuk arritën të adresojnë ose trajtojnë në thellësi çështjet akute nga të cilat kanë vuajtur zgjedhjet e vendit si dështimin për të garantuar një mekanizëm institucional dhe ligjor plotësisht funksional që siguron transparencë dhe kontroll mbi financimin e subjekteve zgjedhore; njëkohësisht edhe dështimi për të garantuar transparencë të plotë mbi kandidatët.

Partitë vijojnë të zgjedhin kandidatë përmes proceseve jo-transparente. Mungesa e transparencës është vënë re edhe në angazhimin mediatik të kandidatëve.

Kristi Pinderi, aktivist i shoqërisë civile, i pyetur mbi mungesën e transparencës dhe urave të komunikimit midis partive politike dhe aktorëve të shoqërisë civile, deklaron se: “Është e vështirë të ndërtosh një marrëdhënie transparence me parti të cilat ne qytetarët nuk e dimë se kush i financon. Ky sistem që i mban në këmbe partitë shqiptare është i ndërtuar mbi mungesën e transparencës, u garanton partive të kenë marrëdhënie okulte me patronet e tyre që nuk janë kurrsesi votuesit.”

Për të, pamundësia e partive për të përfaqësuar të rinjtë apo dhe komunitetet e tjera pakicë, tregon jo vetëm për varfërinë e qasjes politike dhe ideve, por edhe degradimin shume palësh ku na ka dërguar qeverisja aktuale.

“Në vitin 2013 për shembull, mund ta shikoje komunitetin LGBT të negocionte me forcat politike për të çuar përpara disa nisma ligjore. Sot diçka e tillë është e pamundur, sepse liria në përgjithësi e të gjithë shqiptarëve është krejt në pikëpyetje.”, shton ai.

Kjo mungesë inisiative për bashkëpunim dhe për rritje të transparencës, është vënë re dhe në monitorimin e Historia Ime të programeve dhe të fushatës zgjedhore.

Sipas gjetjeve të këtij monitorimi rezulton se ndryshe nga monitorimet e mëparshme, thuajse asnjë prej partive nuk përmendin të drejtat e njeriut, sado përciptazi, ndërkohë që asnjë prej tyre nuk përfshin specifikisht çështje që prekin komunitete specifike vulnerabël, duke lënë kështu të rinjtë në përgjithësi, komunitetet e margjinalizuar dhe sidomos të rinjtë që vinë nga këto komunitete pa mundësi reale zgjedhjeje më 25 Prill.