Në një vit pandemie dhe dhimbjeje, gratë luftojnë përsëri

Nga Human Rights Watch

Ndërsa dhuna ndaj grave vazhdimisht hapi titujt kryesorë gjatë pandemisë COVID-19, gratë në të gjithë Evropën janë në krye të protestave masive që kërkojnë veprime të menjëhershme të qeverive për të mbrojtur gratë nga abuzimi.

Disa argumentojnë se gratë nuk duhet të rrezikojnë jetën e tyre duke protestuar gjatë një pandemie, por përdorimi i shëndetit të grave si një arsye për frenimin e veprimit është një ironi e dhimbshme. Jeta e shumë grave tashmë është në rrezik, çdo ditë, shpesh në shtëpitë e tyre.

Në të gjithë rajonin, madje edhe para fillimit të pandemisë, një në pesë gra përjetuan dhunë në familje. Një sondazh i vitit 2014 zbuloi se një në tre gra në Bashkimin Evropian kishin përjetuar dhunë seksuale ose fizike që nga arritja e moshës 15 vjeç. Grupet e të drejtave të grave kanë thirrur me guxim një përgjigje joadekuate të qeverive ndaj kësaj “pandemie hije” mes provave në rritje që lidhen me pandeminë, bllokimet sjellin një rrezik të rritur të abuzimit në familje dhe krijojnë pengesa për të kërkuar ndihmë.

Për shembull, Franca kishte një rritje prej 30% të raporteve të dhunës në familje gjatë dy javëve të para të bllokimit të saj COVID-19 në Mars. Pavarësisht nga përpjekjet e qeverisë për të inkurajuar të mbijetuarit e dhunës në familje të kërkojnë ndihmë, grupet e grave i thanë Human Rights Ëatch se disa masa reflektonin një mungesë të inputeve të ekspertëve dhe se burimet e pamjaftueshme i linin ofruesit e shërbimeve të luftonin.

Është një problem i vazhdueshëm, i përkeqësuar por jo i shkaktuar  ekskluzivisht nga pandemia. Sipas të dhënave të qeverisë franceze, 146 gra u vranë nga një partner aktual ose ish në vitin 2019 – një normë prej një në çdo dy ditë e gjysmë, dhe 20% më shumë se në 2018. Normat e dhunës në familje u rritën në të njëjtën periudhë kohore me 16 %, me 142,310 raporte tek autoritetet. Një konsultim kombëtar në 2019 mbi dhunën në familje në Francë premtoi masa në shkallë të gjerë, por fondet kanë mbetur shumë mbrapa.

Një vit më parë, mijëra morën pjesë në demonstrata në të gjithë Francën duke bërë thirrje për veprim urgjent kundër vrasjes së grave dhe vajzave dhe abuzimit në familje nën lëvizjen #NousToutes (Të gjithë Ne). Protesta ka vazhduar në internet. Në gusht, aktivistët shënuan në mënyrë grafike një vit të protestave anti-femicide duke mbuluar një mur të Parisit me emrat e 122 grave të vrara. Pasja e masave efektive është edhe më urgjente sepse Franca, si shumë vende evropiane, kohët e fundit hyri në një bllokim të dytë.

Gratë dalin në rrugë në Turqi dhe Poloni

Pavarësisht rritjes së dhunës në familje, disa qeveri në Evropë kanë kërcënuar të anulojnë angazhimet për të adresuar dhunën ndaj grave. Përsëri, grupet e të drejtave të grave janë përgjigjur në masë.

Protesta në shkallë të gjerë shpërthyen në Turqi pas vrasjes së 27-vjeçares Pinar Gultekin nga ish partneri i saj në korrik, një nga të paktën 234 gratë e vrara në Turqi që nga fillimi i vitit. Disa politikanë nga partia në pushtet e Presidentit Erdogan kanë sugjeruar që Turqia duhet të tërhiqet nga Konventa e Këshillit të Evropës për parandalimin dhe luftimin e dhunës ndaj grave dhe dhunës në familje, e njohur si Konventa e Stambollit. Ky do të ishte një hap shqetësues prapa në një vend ku qindra gra vriten nga partnerë aktualë ose të mëparshëm ose të afërm meshkuj çdo vit.

Grupet turke të të drejtave të grave kanë bërë thirrje për veprim për të adresuar shkallën e lartë të vendit të vrasjes së fëmijëve, dështimin për të mbrojtur gratë në rrezik dhe mungesën e ndëshkimit për vrasësit e tyre. Numri i vrasjeve femërore është rritur çdo vit që nga viti 2011 – të njëjtin vit kur Turqia nënshkroi Konventën e Stambollit. Grupet e grave kanë kritikuar prej kohësh rekordin e dobët të qeverisë në zbatimin e kërkesave të traktatit, i cili përcakton standardet minimale për parandalimin dhe mbrojtjen nga dhuna dhe ndjekja penale e autorëve të veprës. Këto grupe organizuan protesta të përhapura në të gjithë Turqinë në gusht, duke shprehur zemërimin që, edhe kur vdekjet rriten, qeveria mund të kërkojë të tërhiqet nga një traktat që synon të mbajë gratë të sigurta nga dhuna.

Aktivistët në Poloni gjithashtu filluan protestat në verë kur ministri i drejtësisë njoftoi planet për t’u tërhequr nga Konventa e Stambollit. Por kjo ishte vetëm një nga shumë demonstrata masive në vend në një vit të ngarkuar për grupet e të drejtave të grave. Protestat u zhvendosën në internet në Prill për shkak të masave të bllokimit COVID-19, duke krijuar një valë të madhe të opozitës ndaj projekteve që do të kishin frenuar më tej abortin dhe edukimin seksual. Projektet u kthyen përsëri në komisione për punë të mëtejshme.

Në tetor, kur gjykata kushtetuese njoftoi një vendim që do të eleminonte praktikisht abortin legal (pavarësisht se Polonia tashmë ka disa nga ligjet më të rrepta të abortit në Evropë), lëvizja e Grevës së Grave (Strajk Kobiet) organizoi ato që u bënë demonstratat më të mëdha që nga rënia e komunizmit në 1989. Të ngopur me sulmet e përsëritura të Partisë Ligjore dhe Drejtësisë ndaj të drejtave të grave dhe LGBT dhe sundimit të ligjit, turmat nuk tregojnë shenja të venitje, megjithë rreziqet e shkaktuara nga pandemia dhe kërcënimet e ndjekjes penale apo edhe të dhunës.

Gratë kanë shfrytëzuar fuqinë e protestës edhe diku tjetër. Në Ukrainë, ata marshuan për të nxitur qeverinë e tyre që të ratifikojë Konventën e Stambollit. Dhe gratë në Spanjë demonstruan në dhjetëra mijëra e tyre për të tërhequr vëmendjen ndaj dhunës ndaj grave dhe diskriminimit gjinor.

Pikat e abuzimit në familje gjatë pandemisë COVID-19 dhe turmat në rritje mund të kenë tërhequr vëmendjen e botës, por luftimi i dhunës ndaj grave kërkon investime sistematike afatgjata. Grupet e grave po punojnë për të siguruar që udhëheqësit kombëtarë nuk mund të shikojnë larg kur pandemia zbutet./ Përktheu dhe përshtati në Shqip, Isa Myzyraj-HistoriaIme